BANERWYNIKIMATURY
Drukuj

Zamoyski i teatr – Patron naszej szkoły jako mecenas artystów

Ewa Pawik .

zamoyski odprawaNa długiej licie zasług Jana Zamoyskiego dla polskiej kultury należy wyszczególnić jego wkład w rozwój dramaturgii i teatru.
Dnia 29 grudnia 1577 r. odbył się w Białej, w posiadłości Radziwiłłów, ślub podkanclerzego koronnego Jana Zamoyskiego z córką Mikołaja Radziwiłła zwanego Czarnym – Krystyną. Dwa tygodnie po ślubie nastąpiły uroczyste przenosiny młodej pary do domu pana młodego. Tę uroczystość przygotowywał już sam Zamoyski i postanowił uświetnić ją w sposób szczególny. Wiedząc o tym, że jego przyjaciel, poeta Jan Kochanowski, ma w swoich papierach rękopis nie publikowanej dotąd  tragedii, zapragnął, by jej wystawienie stało się jednym z punktów programu uroczystości, która miała odbyć się w Jazdowie (dziś Ujazdów, dzielnica Warszawy).

Prapremiera sztuki miała wspaniałą oprawę. Odbyła się 12 stycznia 1578 roku w obecności króla Stefana Batorego i królowej Anny Jagiellonki, dworu królewskiego, senatorów przybyłych do Warszawy na sejm oraz innych wybitnych osób. Ślub podkanclerzego (niebawem kanclerza) był wydarzeniem towarzysko-państwowym i temu zawdzięczamy informacje o prapremierze „Odprawy”.

Nad inscenizacją dramatu czuwał humanista i medyk Wojciech Oczko. Możemy przypuszczać, że w styczniu przedstawienie nie odbyło się na podwórcu dworu w Jazdowie, lecz w którejś z obszernych komnat i że zapewne była to próba wykorzystania doświadczeń włoskiego teatru.

Nie wiemy wprawdzie nic o szczegółach dekoracji, o towarzyszącej spektaklowi muzyce, o występujących w nim aktorach (tu możemy tylko przypuszczać, że nie byli to aktorzy zawodowi i że zgodnie z przyjętym w epoce zwyczajem role kobiece grali chłopcy) ani o kostiumach, w których występowali, ale znając wielką zapobiegliwość, jaką w podobnych okolicznościach wykazywał zawsze Zamoyski, nietrudno przypuszczać, że zadbał o możliwie najstaranniejsze przygotowanie przedstawienia.

Przebieg i klimat sztuki utrwalił na piśmie uczestnik uroczystości weselnych i spektaklu, historyk i biograf Zamoyskiego, Reinhold Heidenstein.

„Odprawa posłów” greckich jest pierwszą i zarazem najdoskonalszą humanistyczną tragedią, która zapoczątkowała szerszą działalność teatru na dworze królewskim i na dworach magnackich.

Także w 1578 roku „Odprawa” została w Warszawie po raz pierwszy ogłoszona drukiem (jest to zatem pierwszy datowany druk warszawski).

Wydanie tragedii poprzedza list dedykacyjny do Zamoyskiego, pisany przez Kochanowskiego w Czarnolesie dnia 22 grudnia 1577 roku, w którym między innymi czytamy: „ Memu miłościwemu Panu, Jego Mści Panu, Panu Janowi Zamoyskiemu z Zamościa, Podkanclerzemu Koronnemu etc., etc. Służby swe w łaskę W.M. mego miłościwego Pana zalecam”.

„Odprawa” jest utworem całkowicie oryginalnym, to znaczy, że nie ma w literaturze światowej tekstu, który byłby dla niego bezpośrednim wzorem, choć temat zaczerpnął autor z literatury antycznej.

Bibliografia:
Por. Ziomek Jerzy. „Renesans”. Warszawa: PWN, 1996, s. 298-301.
Por. Sokolski Jacek. „Wstęp” [do]: Jan Kochanowski. „Odprawa posłów greckich”. Wrocław i in.: Ossolineum, 1985, s. 3-5.

Opracowanie: mgr Ewa Pawik
Źródło ilustracji: Ziomek Jerzy. „Renesans”. Warszawa: PWN, 1996, s. 299.